NGÔN NGỮ NHƯ CƠ CHẾ SẢN SINH BI KỊCH TRONG CON VỊT TRỜI CỦA H. IBSEN

Tóm tắt

Bài viết tiếp cận “Con vịt trời” của Henrik Ibsen từ góc nhìn ngôn ngữ học kịch, xem ngôn ngữ không chỉ là phương tiện biểu đạt mà là cơ chế trực tiếp sản sinh bi kịch. Trên nền tảng thi pháp kịch hiện đại, bài viết kết hợp lý thuyết đối thoại và đa thanh của M. Bakhtin, ngữ dụng học (hành động ngôn từ, tiền giả định, hàm ngôn, nguyên lý Tính liên quan) cùng phân tích diễn ngôn của M. Foucault để khảo sát sự vận động của các diễn ngôn trong vở kịch. Kết quả cho thấy bi kịch không chủ yếu được hình thành từ hành động hay xung đột theo quan niệm truyền thống, mà từ quá trình các diễn ngôn đối thoại, va chạm, diễn giải và chi phối lẫn nhau. Đặc biệt, cảnh kết của vở kịch cho thấy tính đa thanh không khép lại trên sân khấu mà tiếp tục được chuyển hóa sang hoạt động tiếp nhận của người đọc, người xem và người dàn dựng, qua đó mở rộng khả năng diễn giải và khẳng định sức sống lâu bền của tác phẩm.