Tạp chí Nghiên cứu Sân khấu - Điện ảnh

CHUYỂN THỂ TRUNG THÀNH: TRƯỜNG HỢP PHIM NÀNG TIÊN CÁ (2023)

Đặng Thu Anh — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Bài viết phân tích phương thức chuyển thể trung thành (faithful adaptation) trong bộ phim “Nàng tiên cá” (“The Little Mermaid”, đạo diễn Rob Marshall, 2023) từ góc độ lý thuyết chuyển thể và liên văn bản. Trên cơ sở vận dụng các quan điểm của Linda Hutcheon, Robert Stam, Brian McFarlane, bài viết làm rõ rằng “trung thành” không phải là sự sao chép nguyên tác mà là quá trình tái kiến tạo có chọn lọc. Phân tích được triển khai trên ba phương diện: cấu trúc kể chuyện, hệ thống nhân vật, và không gian – thời gian nghệ thuật, với các ví dụ cụ thể từ cảnh phim và so sánh với truyện cổ tích Andersen. Kết quả cho thấy bộ phim vừa bảo lưu trục kể chuyện và hệ giá trị của nguyên tác, vừa điều chỉnh hình tượng nhân vật và phương thức biểu đạt nhằm phù hợp với bối cảnh đương đại. Qua đó, bài viết khẳng định chuyển thể trung thành là một chiến lược thẩm mỹ linh hoạt.

ĐIỀN HÁN NHÀ CÁCH TÂN HÝ KHÚC

Tất Thắng — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Sự nghiệp sáng tác của Điền Hán thật đồ sộ, khoảng 120 kịch bản sân khấu đủ các kịch chủng, trong đó, những tác phẩm quen thuộc như: "Nhạc Phi" (1939), "Võ Tòng" (1942), "Tỳ Bà Hành" (1946), "Bạch Xà truyện" (1952), "Tây sương ký" (1958), "Tạ Dao Hoàn" (1962)… Ở "Bạch Xà truyện", Điền Hán đã kế thừa những tinh hoa của truyền thống Hý khúc Trung Quốc, đồng thời phát triển những yếu tố truyền thống ấy lên tầm vóc hiện đại, thể hiện ở việc tăng cường tính xung đột cho kịch.

SỰ HỒI SINH PHIM ĐỀ TÀI LỊCH SỬ

Trần Thanh Hiệp — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Bài báo phân tích khả năng hình thành và phát triển của dòng phim truyện lịch sử trong bối cảnh điện ảnh đương đại, xem phim lịch sử không chỉ là tái hiện quá khứ mà còn phản ánh nhu cầu nhận thức lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc. Tác giả chỉ ra các điều kiện để hình thành một trào lưu phim lịch sử, gồm nhu cầu xã hội, đội ngũ nghệ sĩ tài năng và hệ sinh thái điện ảnh đủ mạnh về đầu tư, kỹ thuật và phát hành. Bài viết đồng thời khảo sát các xu hướng phim lịch sử của Mỹ, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản để làm rõ những cách tiếp cận lịch sử khác nhau, từ sử thi, ký ức tập thể đến chiều sâu triết học. Trên cơ sở nhìn lại một số phim lịch sử Việt Nam như “Đêm hội Long Trì”, “Long Thành cầm giả ca”, “Đào, phở và piano”, “Địa đạo” và “Mưa đỏ”, bài báo nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một dòng phim lịch sử mang bản sắc dân tộc và có khả năng kết nối với công chúng đương đại.

NHỮNG YẾU TỐ CƠ BẢN ĐỂ HỢP TÁC VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT HƯỚNG TỚI HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Bùi Như Lai — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Việt Nam là một quốc gia với bề dày truyền thống và sự đa dạng về văn hóa. Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp văn hóa, sáng tạo được đẩy mạnh phát triển. Nhiều yếu tố dân gian đã được các nghệ sỹ chuyên nghiệp nâng cấp thành những sáng tạo độc đáo, đưa nghệ thuật dân gian thành nghệ thuật trình diễn chuyên nghiệp để phục vụ công chúng rộng rãi và khách du lịch. Đồng thời sự xuất hiện của những hợp tác mới trong các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, du lịch như phim lịch sử phối hợp giữa đơn vị nhà nước và hãng phim tư nhân, chiến dịch xây dựng hình ảnh quốc gia, tour liveshow quốc tế gắn với doanh nghiệp lữ hành, hay âm nhạc đại chúng khai thác mạnh chất liệu di sản, đặc biệt là chất liệu lịch sử v.v…đã đem lại sự thay đổi tư duy của các nhà quản lý. Trên cơ sở đó, tác giả bài viết đã đưa ra một số đề xuất, khuyến nghị nhằm xây dựng và phát triển các ngành văn hóa, nghệ thuật trong xu thế hội nhập quốc tế.

CÔNG NGHIỆP ĐIỆN ẢNH NƯỚC TA: VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Trần Luân Kim — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức, công nghiệp văn hóa ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị kinh tế, đồng thời góp phần củng cố bản sắc dân tộc và tăng cường sức mạnh mềm quốc gia. Ở Việt Nam, cùng với tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa đã trở thành một định hướng lớn trong chính sách văn hóa, trong đó điện ảnh là một lĩnh vực có vị trí đặc biệt. Bài viết làm rõ một số vấn đề lý luận về công nghiệp điện ảnh, đồng thời phân tích tiến trình phát triển của điện ảnh Việt Nam từ nền điện ảnh cách mạng đến bối cảnh đương đại. Trên cơ sở đó, bài viết xem xét một số trường hợp tiêu biểu của phim Việt Nam gần đây, bao gồm cả phim do Nhà nước đầu tư như “Đào, Phở và Piano”, “Mưa đỏ”, “Địa đạo”… và nhiều bộ phim thị trường khác, nhằm chỉ ra rằng sự phát triển của công nghiệp điện ảnh Việt Nam cần dựa trên sự kết hợp giữa định hướng của Nhà nước, năng lực sáng tạo nghệ thuật và cơ chế thị trường.

ĐỒ VẬT BIỂU ĐẠT Ý NGHĨA TƯỢNG TRƯNG, ẨN DỤ VÀ BIỂU TƯỢNG NHẰM THỂ HIỆN Ý ĐỒ NGHỆ THUẬT TRONG PHIM TRUYỆN

Trần Thị Thanh Hồng — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Trong phim truyện điện ảnh, đồ vật không chỉ là đạo cụ phục vụ hành động hay hoàn thiện bối cảnh mà còn có khả năng mang những tầng ý nghĩa biểu đạt sâu sắc. Khi được tổ chức có chủ đích trong cấu trúc dàn cảnh và tự sự, đồ vật có thể chuyển hóa từ yếu tố vật chất thông thường thành phương tiện nghệ thuật, tham gia vào việc xây dựng nhân vật, tổ chức kịch tính, biểu đạt tâm lý, phản ánh căn tính văn hóa và chuyển tải tư tưởng của tác giả. Bài viết làm rõ các cấp độ biểu đạt của đồ vật trong phim truyện điện ảnh, từ tượng trưng, ước lệ đến ẩn dụ và biểu tượng, đồng thời phân tích một số trường hợp tiêu biểu của điện ảnh như “Chính ngọ”, “Một mình giữa đảo hoang”, “Cuộc sống tươi đẹp”, “Đàn dương cầm”, “Forrest Gump”, “Đèn lồng đỏ treo cao”… nhằm chỉ ra cơ chế chuyển hóa của đồ vật từ đạo cụ thành cấu trúc ý nghĩa.

TIỀM NĂNG KHAI THÁC MÚA DÂN GIAN DÂN TỘC MÔNG TRONG SÁNG TÁC MÚA CHUYÊN NGHIỆP

Lưu Thị Thu Lan — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Nghệ thuật múa của người Mông đặc sắc, hiện diện trong tín ngưỡng, tang ma, cưới hỏi, lễ tết, giao duyên…. Gần như hoạt động nào trong cuộc sống của người Mông cũng đi kèm với múa. Múa là tiếng nói khát khao tự do, là nơi gửi gắm tâm hồn người Mông qua từng chuyển động. Ngôn ngữ múa của người Mông vô cùng phong phú, chứa đựng trong đó tính dân tộc, tính kỹ thuật, tính thẩm mỹ và tính giải trí. Đây là những nguyên liệu quý báu, là nguồn văn hóa phi vật thể để các biên đạo múa khai thác và gửi gắm hình tượng nghệ thuật trong các tác phẩm múa.

THIẾT KẾ TRANG PHỤC TRONG PHIM ĐEN TRẮNG TỪ QUÁ KHỨ ĐẾN HIỆN TẠI

Nguyễn Nguyên Vũ, Hoàng Nhã Quỳnh — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Thiết kế trang phục đóng vai trò quan trọng với việc phát triển nhân vật trong điện ảnh. Thông qua việc lựa chọn cẩn thận màu sắc, chất liệu và kiểu dáng, các họa sĩ thiết kế trang phục có thể truyền tải một cách hiệu quả bản chất của nhân vật mà không cần lời thoại. Bằng cách chú ý đến từng chi tiết nhỏ nhất, các họa sĩ trang phục có thể làm phong phú thêm trải nghiệm xem phim của khán giả và giúp các diễn viên hóa thân trọn vẹn vào vai diễn. Điều này đặc biệt đúng khi thiết kế trang phục cho phim đen trắng.

KHI MỸ THUẬT SÂN KHẤU NÓI BẰNG NGÔN NGỮ GỢI Ý

Hoàng Duy Đông — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Nghệ thuật ước lệ trong thiết kế mỹ thuật sân khấu là hệ thống ngôn ngữ thị giác đặc thù, nơi những vật liệu hữu hình được chuyển hóa thành biểu tượng cảm xúc và không gian tinh thần. Thông qua các kỹ thuật cụ thể — phân lớp không gian, trừu tượng hóa hình khối, khai thác chất liệu và điều phối ánh sáng — nhà thiết kế kiến tạo một thỏa ước thị giác vô hình với khán giả: không sao chép thực tại mà chắt lọc bản chất của nó. Nghệ thuật ước lệ, vì vậy, không chỉ là phương pháp thiết kế mà còn là triết học sáng tạo — nơi trí tưởng tượng của người nghệ sĩ và khán giả cùng nhau kiến tạo nên một vũ trụ cảm xúc sống động trên sân khấu.

SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT TRONG VỞ VŨ NHƯ TÔ

Đỗ Thị Thùy Trang — Mon, 20 Jul 2026 00:00:00 +0700

Từ sự kiện lịch sử có thật ở thế kỷ XVI, Nguyễn Huy Tưởng đã sáng tác vở kịch “Vũ Như Tô” - thông qua nhân vật Vũ Như Tô, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng đã gửi gắm nhiều suy tư sâu sắc của mình về cái Tài và chữ Tâm của một nghệ sĩ chân chính. Thật ra, kịch bản viết về một nhà kiến trúc sư, nhưng nhà văn muốn thông qua hình tượng này để nói về “hình ảnh của nhà văn (“người cầm bút”), nghệ sĩ, nhà nhân văn chủ nghĩa, người trí thức…tất cả những ai quan tâm, bảo vệ, xây dựng, ngợi ca cái đẹp, con người”. Lần đầu tiên, hình tượng nhân vật Vũ Như Tô được xây dựng thành công, trở nên điển hình và mẫu mực trong vở diễn “Vũ Như Tô” trên sân khấu nhà hát Tuổi Trẻ do cố đạo diễn Phạm Thị Thành dàn dựng. Lần thứ 2 là sau 8 năm, vở được tái dựng trên sân khấu Nhà hát truyền hình. Hình tượng Vũ Như Tô được hình thành toàn diện trong một chỉnh thể thống nhất từ kịch bản văn học đến những sáng tạo của đạo diễn và thông qua sức thể hiện nhân vật của người diễn viên.